Câu trả lời ngắn: CoreCLR thay thế runtime Mono nằm bên dưới Unity, không thay MonoBehaviour và cũng không loại bỏ IL2CPP. Ba thay đổi đáng quan tâm nhất là Garbage Collector hiện đại hơn, managed code có runtime tốt hơn và reload code trong Editor nhanh hơn.

Nghe “Unity bỏ Mono”, nhiều người dễ nghĩ:

Mono bị bỏ
→ MonoBehaviour biến mất?
→ Project phải viết lại?
→ IL2CPP không còn cần thiết?

Thực tế, bạn vẫn viết code như cũ:

public class Player : MonoBehaviour
{
    private void Update()
    {
        transform.Translate(Vector3.forward * Time.deltaTime);
    }
}

GameObject, MonoBehaviour, Awake, Start, Update và Coroutine không thay đổi. Thứ được thay là bộ máy chạy và quản lý C# ở phía dưới Unity API.

---

CoreCLR Nằm Ở Đâu?

Code C# không được CPU chạy trực tiếp. Roslyn compile nó thành IL và đóng gói vào assembly như Assembly-CSharp.dll.

C#
↓ Roslyn Compiler
IL trong Assembly-CSharp.dll
↓ Mono JIT hoặc CoreCLR RyuJIT
Machine Code
↓
CPU

Mono và CoreCLR giống hai phiên bản của cùng một người phiên dịch: cả hai nhận IL rồi dịch thành machine code khi cần. CoreCLR là runtime mới hơn, được phát triển cùng hệ sinh thái .NET hiện đại.

MonoBehaviour = Unity lifecycle API
Mono/CoreCLR  = Runtime chạy managed C# phía dưới

Tên MonoBehaviour chỉ là tên API lịch sử. Nó không bắt buộc Unity phải tiếp tục dùng Mono runtime.

---

Mono Và CoreCLR Khác Nhau Thực Tế Thế Nào?

Điểm khác biệt	Mono hiện tại	CoreCLR mới
JIT compiler	Mono JIT	RyuJIT
Garbage Collector	Boehm GC, non-moving	Precise, moving, generational GC
Nền tảng C#	Xa dần .NET hiện đại	.NET 10 và C# 14
Reload code	Thường reload cả AppDomain	Reload assembly chi tiết hơn
Tooling	Toolchain riêng của Unity	Gần debugger, profiler và MSBuild chuẩn .NET

Trong đó, GC và code reload là hai thay đổi dễ ảnh hưởng project thực tế nhất.